Balıklar gerçekten unutkan mıdır?

Magma Dergisi Haziran 2017

Yazı: Mert Gokalp

Balık hafızalı deyiminde olduğu gibi balıklarla ilgili genel kanımız hafızalarının kısa süreli olduğu üzerinedir. Kayıp Balık Nemo adlı animasyon filmindeki Dory’nin hafızasının saniyelerle sınırlı oluşunu hepimiz gülümseyerek izlemişizdir. Ancak toplumda yerleşmiş bu kanının aksine, gerçekte balıklar bazı durumlarda bir maymun kadar zeki olabilir; bazı detayları yıllarca hatırlayabilir, mekânları ayırt etmekte insanlardan daha iyilerdir. Macquire Üniversitesinden Journal of Fish Biology dergisinin editörü Culum Brown’a göre birçok insan balıkların zekâsını aşağı görmekte; ‘Günümüzde gezegende var olan balık türlerinin çoğunluğu insanlarla aynı dönemde evrimleşti. Balıklarla alakalı bilgilerimiz maalesef çoğunlukla filmlerden gelmekte. Bir yandan da balıkların zeki bir yaratık olmadığını düşünmek balık avlarken ve yerken içimizin rahat olmasını sağlıyor.’ 1994 senesinde Japon Balıkları (Carassius auratus) ile yapılan bir çalışmaya gore bu balıklar öğrendikleri bir şeyi üç ay boyunca hatırlayabilmekteler. Araştırmacılar günde bir saat boyunca Japon balıklarını eğiterek ödül karşılığında bir kaldıracı hareket ettirmeyi öğretilebilmişti. Balıklar bu fırsattan istifade etmeyi öğrenerek araştırmacılara hafıza yetilerini defalarca kanıtlamıştı. Bu örnekle birlikte 2001 yılında yayınlanan bir araştırmaya göre kızıl noktalı gökkuşağı balığı (Malenotaenia duboulayi) tehlike anlarında tam tamına on bir ay boyunca kaçış rotalarını hatırlayabilmekteydi. Ayrıca, bu yıl yayınlanan bir çalışmaya göre de, akvaryum hobicilerinin favori balıklarından lepistesler (Poecilia reticulata) altı adet yol ayrımından oluşan bir labirent içerisinden çıkmayı başarabilmişler. Üstelik kaçış süreleri ve yoldaki hataları giderek azalmış. İtalya’nın Padova Üniversitesindeki araştırmacılara göre lepistesler farelerle kıyaslanabilecek bir performansa sahipler. Bu oldukça şaşırtıcı, çünkü lepisteslerin aksine fareler bu tarz tüneller içerisinde yollarını bulabilmek için evrilmiş canlılar. Bunun yanı sıra, bazı balıkların deniz kestanelerini kayalara vurarak içerisindeki ete ulaşma, daha önceden tanıdıkları iri bir balık türüyle ava çıkarak beslenme avantajı sağlayabilmek gibi de özellikleri de bulunmaktadır. Büyük ihtimalle balıklar arasındaki en müthiş özelliğe sahip balıklardan birisi de okçu balığıdır (Toxotes chatareus). Okçu balığı suyu bir alet gibi kullanarak, âdeta bir top gibi ağzından fırlattığı suyu yukarıdaki dala konan bir sineği vurmak için kullanmaktadır. Hatta bunu yaparken inanılmaz şekilde ışığın sudaki kırınımını dahi hesaplamaktadır. Yapılan araştırmaya göre genç okçu balıkları bu yeteneklerini yetişkin bireyleri izleyerek öğrenmekte ve geliştirmekteler.

 

 




Leave a Reply

Your email address will not be published.

*

error: Content is protected !!